dushkal anudan kadhi : महाराष्ट्रातील शेतकऱ्यांसाठी महत्त्वाची बातमी आहे. राज्यात दुष्काळग्रस्त २६५ तालुक्यांमध्ये पंचनामे आता सुरू झाले आहेत. खरिप हंगाम २०२६ साठी ट्रिगर वन अंतर्गत हे पंचनामे पूर्वी ऑक्टोबर ५ नंतर सुरू होणार होते, पण आता २७ सप्टेंबरपासूनच सुरुवात झाली आहे. शेतकऱ्यांनो, तुमच्या शेतातील पीक नुकसानीचे पंचनामा झाले नाही तर नुकसान भरपाई मिळणे कठीण होईल. त्यामुळे लगेच कागदपत्रे तयार ठेवा.
सरकारची नवीन परिपत्रक काय सांगते?
महाराष्ट्र शासनाच्या विस्तार व प्रशिक्षण विभागाने २७/०९/२०२६ रोजी परिपत्रक जारी केले आहे. यात ट्रिगर वन लागू असलेल्या तालुक्यांमध्ये तातडीने पंचनामे करून अहवाल सादर करण्याच्या सुधारित सूचना दिल्या आहेत. कृषी सचिव आणि अतिरिक्त मुख्य सचिव (मदत व पुनर्वसन) यांच्या निर्देशानुसार प्रत्येक स्तरावर पंचनामे करायचे आहेत.
पंचनामा अहवालात शेतकऱ्याचे नाव, सातबाराप्रमाणे एकूण क्षेत्र, प्रभावित गट क्रमांक, पिकाचे नाव (ऊस, मका, सोयाबीन, कापूस, मूग, उडीद किंवा बागायती पीक), प्रभावित क्षेत्र (हेक्टरमध्ये), नुकसानीची टक्केवारी (३३% पेक्षा जास्त असल्यास महत्त्वाचे), फार्मर आयडी किंवा आधार क्रमांक, बँकेचे नाव, शाखा, IFSC कोड, खाते क्रमांक आणि शेतकऱ्याची सही असावी. हा अहवाल ए, बी, सी, डी फॉर्मात विभाग आयुक्तांकडून कृषी आयुक्तालयाकडे पाठवायचा आहे.
पंचनामा कसा होईल आणि मदत कशी मिळेल?
तुमच्या गावातील कृषी अधिकारी, तलाठी किंवा निरीक्षक पंचनामा करतील. त्यात तुमच्या सर्व शेतांचे नुकसान नोंदवले जाईल. पंचनामा पूर्ण झाल्यानंतर सरकार प्रति हेक्टर भरपाई जाहीर करेल आणि ती थेट बँक खात्यात जमा होईल. सध्या भरपाईची रक्कम जाहीर झालेली नाही. महसूल मंत्री चंद्रशेखर बावनकुले यांनी सांगितले की, पंचनामे पूर्ण झाल्यानंतर एकूण नुकसानीचा अंदाज घेऊन मदत जाहीर केली जाईल.
NDRF च्या निकषांनुसार सध्या उपलब्ध माहितीनुसार:
- शेतजमिनीसाठी सुमारे ८,५०० रुपये प्रति हेक्टर
- फळबागांसाठी सुमारे १७,००० ते १७,५०० रुपये प्रति हेक्टर
- बागायती जमिनीसाठी सुमारे २२,००० रुपये प्रति हेक्टर
केंद्र सरकारची टीमही दुष्काळ तपासणीसाठी येणार आहे. त्यानंतरच NDRF मदत निश्चित होईल. मात्र राज्य सरकार शेतकऱ्यांना आधीच मदत जाहीर करण्याचा प्रयत्न करत आहे. मुख्यमंत्र्यांनी २६५ तालुक्यांची यादी जाहीर करून मदतीचे आश्वासन दिले आहे. पण खरा फायदा तेव्हाच होईल जेव्हा रक्कम शेतकऱ्यांच्या खात्यात जमा होईल.
दुष्काळ घोषित झाल्यानंतर शेतकऱ्यांना कोणते सवलती मिळतील?
- जमीन महसूल माफी
- पीक कर्जाचे पुनर्गठन (कर्ज परतफेडीसाठी अधिक वेळ)
- शेती संबंधित सर्व कर्जाच्या वसुलीवर तात्पुरती स्थगिती
- शेती पंपाच्या वीजबिलात सवलत
- चारा आणि पाणी पुरवठ्याचे नियोजन
परीक्षेचे शुल्क माफ झाले आहे, पण शैक्षणिक शुल्काबाबत अजून निर्णय झालेला नाही. याबाबत शेतकऱ्यांनी मागणी करणे गरजेचे आहे.
पंचनाम्यासाठी आवश्यक कागदपत्रे (तयार ठेवा)
- सातबारा उतारा – डिजिटल सातबारा चालेल. तलाठ्याकडे जाण्याची गरज नाही.
- आठ उतारा – सातबारासोबतच हा आवश्यक आहे. गट क्रमांक आणि क्षेत्र समजण्यासाठी.
- बँक पासबुकची झेरॉक्स – खाते क्रमांक, IFSC कोड स्पष्ट दिसणारा.
- आधार कार्ड
- फार्मर आयडी – असल्यास नंबर नोंदवा. नसल्यास आधार क्रमांक चालेल.
- पीक पेरणी प्रमाणपत्र / ई-पॅक पहानी नोंदणी – शक्यतो ई-पॅक पहानीवर नोंदणी करा. सरकारने हे अनिवार्य केल्यास अनेक शेतकरी वंचित राहू शकतात.
हे सर्व कागदपत्रे आत्ताच तयार ठेवा. पंचनामा होताना कागदपत्रे अपूर्ण राहिल्यास भरपाई मिळणार नाही.
शेतकऱ्यांनो काय करावे?
तुमचा तालुका २६५ दुष्काळग्रस्त तालुक्यांपैकी असल्यास लगेच कृषी अधिकारी किंवा तलाठ्याशी संपर्क साधा. पंचनामा करून घ्या आणि सर्व माहिती अचूक नोंदवा. ई-पॅक पहानी नोंदणी शक्य तितक्या लवकर पूर्ण करा. भरपाई जाहीर झाल्यावर अपडेट्स मिळवण्यासाठी अधिकृत स्त्रोतांकडे लक्ष ठेवा.
दुष्काळाच्या या कठीण काळात शासनाची मदत वेळेवर आणि योग्य प्रमाणात मिळणे आवश्यक आहे. कागदपत्रे तयार ठेवून पंचनामा करून घ्या, म्हणजे तुमचे नुकसान भरून निघेल. अधिक माहितीसाठी स्थानिक कृषी कार्यालयाशी संपर्क साधा.